Anna Domaradzka

Urodzona i zamieszkała w Warszawie absolwentka socjologii na Uniwersytecie Warszawskim. Doktorat obroniła w 2008 r. i od tego czasu pracuje na stanowisku adiunkta w Instytucie Studiów Społecznych UW im. Profesora Roberta Zajonca, gdzie od 2020 roku pełni funkcję dyrektora.
Jej zainteresowania badawcze obejmują problematykę polityk społecznych, społeczeństwa obywatelskiego, ruchów społecznych, ruchów miejskich, socjologię miasta, socjologię płci oraz socjologię nauki.
Autorka lub współautorka kilkudziesięciu publikacji i raportów naukowych, w dużej części ogłoszonych w języku angielskim w międzynarodowych czasopismach. Gościła jako stypendystka, współpracowniczka lub visiting professor na wielu zagranicznych uczelniach w Europie, obu Amerykach i Azji. Jest członkinią krajowych i międzynarodowych zespołów, stowarzyszeń i komitetów badawczych. Brała udział jako wiodąca ekspertka m.in. w opracowaniu Strategii Rozwoju Warszawy 2030 oraz Strategii Rozwiązywania Problemów Społecznych Warszawy 2030, a także innych analizach eksperckich dotyczących między innymi kondycji społeczeństwa obywatelskiego w Polsce.
Ostatnią publikacją Anny Domaradzkiej jest obszerne dzieło pt. „Klucze do miasta. Ruch miejski jako nowy aktor w polu polityki miejskiej” (Wydawnictwo Scholar, Warszawa 2021), będące podsumowaniem i syntezą szeregu lat badań nad przemianami społecznymi polskich miast i miejskim aktywizmem.
Honorowa Członkini Kongresu Ruchów Miejskich.

O polityce miejskiej

10 kwiecień 2022

Polityka miejska jest szczególnie istotna z punktu widzenia ruchów miejskich. Między innymi dlatego cały II Kongres Ruchów Miejskich w Łodzi w 2012 r. poświęcony był zrecenzowaniu założeń rządowej Krajowej Polityki Miejskiej. Obecnie polecamy przeglądowe opracowanie Anny Domaradzkiej na ten temat (red.).

Poniżej tekst wprowadzający w problematykę opracowania, a całość publikacji dostępna jest w zakładce Publikacje.

Od uchwalenia Krajowej Polityki Miejskiej 2023 upłynęło sześć lat, a tym samym otwarta została debata nad dalszą przyszłością polskiej polityki miejskiej. Lata 2011-2015 były ważne nie tylko z punktu widzenia kształtowania tego dokumentu, ale także rozwijania się sieci Kongresu Ruchów Miejskich, dla której KPM była ważnym impulsem do działania i budowania nowej narracji o mieście. Dalsze dyskusje nad założeniami i priorytetami polityki miejskiej warto moim zdaniem prowadzić w szerszym historycznie i geograficznie kontekście. Niniejszy tekst zbiera informacje o procesach politycznych i społecznych, które przyczyniły się do powstawania polityk miejskich na poziomie poszczególnych krajów, jak i organizacji międzynarodowych. Jak starałam się pokazać, pole polityki miejskiej w skali zarówno globalnej, jak i krajowej, jest dynamicznym obszarem negocjacji i ścierania się różnych interesów i paradygmatów. Efekty owych negocjacji coraz częściej przyjmują obecnie charakter zapisanych i uznanych przez rządy dokumentów. Ich ogólny charakter utrudnia jednak często głębsze zrozumienie procesów rzeczywiście kształtujących współczesne miasta. Aby dobrze zrozumieć ich dynamikę warto przyjrzeć się poszczególnym aktorom obecnym w polu polityki miejskiej oraz logice, którą każdy z nich się kieruje. Z punktu widzenia autorki najciekawszym aktorem procesów polityki miejskiej są jej podstawowi odbiorcy – mieszkańcy i codzienni użytkownicy miasta. Trzeba było jednak wielu lat, żeby głos mieszkańców stał się znaczący w procesie kształtowania owych polityk.

Badania nad polityką miejską tradycyjnie sytuują się w obszarze analiz polityk publicznych, ale obecnie coraz częściej są obiektem zainteresowania badaczy innych specjalności. Zagadnienie polityki miejskiej dotyka bowiem z jednej strony pojęć stricte socjologicznych, takich jak jakość życia, problemy społeczne, przemiany demograficzne, integracja czy procesy międzygrupowe, a z drugiej odnosi się do obszaru nauk o zarządzaniu, w tym konkretnych procedur podziału zasobów i dostarczania usług publicznych. Podczas gdy geografa w polityce miejskiej interesuje przede wszystkim jej aspekt przestrzenny, to politolog będzie ją analizował z perspektywy podziału władzy i zaangażowania sił politycznych. Proponowana perspektywa do pewnego stopnia łączy wymienione wątki, ale stara się też zaproponować dynamiczne podejście do analizy polityki miejskiej jako pola działań aktorów społecznych konkurujących o zasoby polityczne, ekonomiczne i przestrzenne miast.

Moim celem jest krótkie wprowadzenie zagadnienia polityki miejskiej na podstawie literatury teoretycznej, ale i istniejących dokumentów krajowych i międzynarodowych. Poniższa analiza pozwala pokazać, że rozwojowi miast zawsze towarzyszą określone wartości czy paradygmaty (np. modernistyczne w okresie industrializacji, kapitalistyczne w okresie nowoczesności, oszczędności w okresie kryzysu) silnie wpływające na politykę miast i ich strategie.

Ludzie zamieszkują w miastach już od tysięcy lat, więc zarządzanie miejskimi problemami to ważna część historii ludzkości. Jak podkreślają autorzy zajmujący się tematyką miast, urbanizacja pociąga za sobą szereg wyzwań, związanych przede wszystkim z jakością życia i z zaspokojeniem potrzeb zróżnicowanej miejskiej populacji. Tym samym obszar zarządzania miastem i jego zasobami staje się jednym z kluczowych obszarów zainteresowania państw i samorządów, łączącym w sobie elementy polityki społecznej, mieszkaniowej, transportowej, przestrzennej, zdrowotnej, środowiskowej, rynku pracy czy edukacji. Kompleksowy a zarazem lokalny charakter polityki miejskiej oddaje wieloaspektowość funkcjonowania miasta i wiąże się z wyzwaniem koordynacji różnych podobszarów, instytucji i strumieni finansowania. Taka meta-polityka jest jednak miastom niezbędna, bo pozwala dostosować inne obszary polityk publicznych do specyfiki miejskiego środowiska i stylu życia, a także mitygować negatywne efekty urbanizacji. Należą do nich przede wszystkim zanieczyszczenie środowiska (smog, hałas, skażenie ziemi i wody), degradacja krajobrazu przyrodniczego, koncentracja ubóstwa i nierówności społecznych, hiper-różnorodność mieszkańców i ich potrzeb, problemy związane z dostępem do mieszkań, edukacji i miejsc pracy, czy niewydolność infrastruktury i systemu transportowego.

W Polsce negatywne przemiany struktury miejskiej wiążą się przede wszystkim z chaotycznym rozwojem przestrzennym, ofertą mieszkań niedostosowaną do potrzeb i możliwości, zanieczyszczeniem powietrza, a także trendem grodzenia osiedli i zabudowywania terenów zielonych. Wiele konfliktów miejskich ostatnich lat dotyczyło kwestii smogu, komercjalizacji czy zabudowywania przestrzeni publicznych, a zwłaszcza terenów rekreacyjnych oraz słabości systemu transportowego, w tym niedostatków infrastruktury drogowej i rowerowej. Również realizowane w ostatnich latach projekty rewitalizacji i związana z nimi gentryfikacja, często pociągają za sobą negatywne konsekwencje dla mieszkańców dotąd zaniedbanych obszarów miasta.

Analiza rozwoju polityki miejskiej w kontekście międzynarodowym wskazuje na obecność podobnych trendów na całym świecie. Tak jak i w innych regionach, podobnie i w Polsce intensyfikacja problemów związanych z urbanizacją przyczyniła się do opracowania oficjalnych dokumentów krajowej polityki miejskiej i wzrostu znaczenia tej polityki w obszarze zarządzania państwem. Sprzyjały temu zalecenia i regulacje ONZ oraz Unii Europejskiej, która w oparciu o zapisy Karty Lipskiej oraz Paktu Amsterdamskiego oczekuje wdrażania specyficznie miejskich rozwiązań na rzecz rozwiązywania problemów obszarów zurbanizowanych. Kolejne dokumenty tworzone na poziomie Unii Europejskiej – takie jak Zielony Ład czy program Nowego Europejskiego Bauhausu – podkreślają znaczenie prowadzenia przemyślanych miejskich polityk dla przeciwdziałania negatywnym zjawiskom społecznym i klimatycznym.

W dalszej części przedstawiam kilka teorii odnoszących się do polityki miejskiej i jej przemian w ostatnich 50 latach. Zdefiniuję też pole polityki miejskiej jako obszaru zazębiania się rozmaitych interesów, koncepcji i wyzwań społeczno-ekonomicznych, a następnie umieszczę je w kontekście międzynarodowych i krajowych regulacji.

Adres korespondencyjny:
66-400 Gorzów Wielkopolski, ul. Ukośna 13/4  
E-mail: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.
Konto bankowe: 76 1600 1462 1887 8924 3000 0001
NIP: 779 246 16 30