Uwagi II KRM do „Założeń Krajowej Polityki Miejskiej”

Uwagi zostały zredagowane i złożone do Ministerstwa Rozwoju Regionalnego (zobacz oryginał)

Poniższy tekst ma charakter roboczy. W razie chęci wykorzystania poprosimy o wcześniejszy kontakt.

Pracowaliśmy w dziesięciu grupach roboczych: Metropolie/Aglomeracje, Małe miasta-duże problemy, Polityka przestrzenna, Zrównoważony transport, Polityka mieszkaniowa, Polityka społeczna, Ekologia/Środowisko, Kultura, Rewitalizacja, Demokracja miejska.

Przyjęty tryb pracy wynika z naszych założeń wyjściowych: miasto postrzegamy jako złożony organizm i uważamy, że tylko wielosektorowa i interdyscyplinarna refleksja może przynieść pomysły na odpowiednie rozwiązania dla jego działania.

Poniżej przedstawiamy wstępne uwagi Kongresu do projektu Założeń Krajowej Polityki Miejskiej (zwanym dalej ZKPM). Jako mieszkańcy miast oraz działacze ruchów miejskich chcielibyśmy wyrazić wdzięczność, że Rząd Polski zauważył wreszcie konieczność stworzenia odrębnej polityki, regulującej funkcjonowanie ośrodków miejskich, jednak w Założeniach nie znalazły miejsca wszystkie czynniki, które są w naszym przekonaniu gwarantem jej skuteczności.

Chcielibyśmy ponadto zwrócić uwagę, iż dokument po konsultacjach społecznych, które odbyły się w maju 2012 roku nie zmienił znacznie swojej treści i formy prócz tego, że został skrócony o 10 stron.

Wiele z obszarów, którymi zajmują się grupy Kongresu zostało potraktowanych w dokumencie marginalnie, stąd prace niektórych z nich opierały się na wyszczególnieniu braków. Część z uwag formułowana jest jako postulaty zmiany podstawowych założeń organizujących ZKPM.

Uwagi ogólne:

Wizja:

ZKPM podkreślają przede wszystkim znaczenie miast jako motorów rozwoju zaś za mierniki rozwoju miasta przyjmuje przede wszystkim wzrost gospodarczy. Tymczasem wzrost ekonomiczny czy gospodarczy nie może być wyłączną miarą rozwoju miasta.

ZKPM są nadmiernie skupione na wzroście gospodarczym, zasadne jest użycie wskaźników rozwoju jako przynajmniej równoważnych dla wskaźników wzrostu (PKB). Przy czym ważne jest, aby na nowo zdefiniować pojęcie rozwoju, którego wyznacznikami powinny być nie czynniki ekonomiczne, ale bogactwo pola indywidualnych szans mieszkańców, co da się również mierzyć jakością życia i poziomem wykorzystania przestrzeni przez jej użytkowników. Jakość życia w mieście nie jest tylko czynnikiem poprawiającym konkurencyjność miast, a jest wartością samą w sobie.

Celem Krajowej Polityki Miejskiej powinien być zrównoważony rozwój miast. Za niesłuszne uznajemy traktowanie wzrostu jako nadrzędnego aspektu rozwoju miast. Krajowa Polityka Miejska powinna służyć w równym stopniu celom społecznym, gospodarczym i środowiskowym.

Narzędzia:

Dokument ZKPM stawia trafną diagnozę wielu problemów wynikających z braku polityki miejskiej, ale proponowane narzędzia nie odnoszą się do nich samych. ZKPM nie proponują sposobów realizacji polityki miejskiej lecz dotyczą głównie dystrybucji środków Ministerstwa Rozwoju Regionalnego. Tymczasem polityka miejska powinna być horyzontalna tj. obejmować kompetencje i narzędzia dostępne nie tylko MRR, ale też innym organom władzy publicznej.

Warunkiem prowadzenia dobrej polityki miejskiej jest gromadzenie, integrowanie, wykorzystywanie i powszechne udostępnianie wiedzy na temat rzeczywistego funkcjonowania miasta, uwzględniające aspekty środowiskowe, ekonomiczne, społeczne i kulturowe na dużym poziomie szczegółowości przestrzennej i czasowej.

Dokument określający kierunki polityki miejskiej powinien zawierać definicję kluczowych pojęć: miasta jako obszaru zwartej zabudowy, aglomeracji i regionu miejskiego, powinien podkreślać wyjątkowość prawną i przestrzenną miast oraz uwzględniać ich podmiotowość i oferując narzędzia umożliwiające jej zachowanie.

Nierówności rozwoju społeczno-gospodarczego pomiędzy ośrodkami na różnych szczeblach samorządowych pogłębiają się. ZKPM nie proponują kierunków zmiany ani sposobów konstruowania narzędzi zmiany tego stanu. Prace nad tworzeniem takich rozwiązań powinny być podporządkowane zasadom terytorialnej współpracy i dekoncentracji oraz solidarności miast. Należy wspierać rozwój sieci miejskiej, a nie ich rozrost.

Konkretne zapisy:

Z ZKPM wynika ograniczona rola obywateli-mieszkańców miast w decyzjach o procesach, które bezpośrednio ich dotyczą.

Zgodnie z sugestiami grupy “Demokracja miejska” sugerujemy zmianę definicji Krajowej Polityki Miejskiej. Proponujemy przeformułować obecną definicję, która brzmi:

Krajowa polityka miejska jest celowym, ukierunkowanym terytorialnie działaniem państwa na rzecz zrównoważonego rozwoju miast i ich obszarów funkcjonalnych oraz wykorzystania ich potencjałów w procesach rozwoju kraju. Jest programowana na poziomie krajowym i realizowana poprzez tworzenie optymalnych warunków rozwoju miast oraz poprzez działania inwestycyjne podmiotów publicznych i niepublicznych (s. 4).

w następujący sposób:

Krajowa polityka miejska jest celowym, ukierunkowanym terytorialnie działaniem państwa na rzecz zrównoważonego rozwoju miast i ich obszarów funkcjonalnych oraz wykorzystania ich potencjałów w procesach rozwoju kraju poprzez zagwarantowanie trwałych mechanizmów włączania obywateli w proces zarządzania miastem. Jest programowana na poziomie krajowym przez rząd, przy pełnym włączaniu mieszkańców, jednostek samorządu terytorialnego, organizacji społecznych i innych interesariuszy na każdym etapie podejmowania decyzji. Polityka ta jest realizowana poprzez tworzenie optymalnych warunków rozwoju miast oraz działania podmiotów publicznych, niepublicznych i mieszkańców.

Wskazujemy na konieczność szerszego udziału mieszkańców w ustalaniu celów strategicznych, kierunków rozwoju, zarządzania i procesów decyzyjnych w mieście. Zwiększenie partycypacji musi być jasno zdefiniowane w ZKPM.

Strategia państwa dla rozwoju miast musi być współtworzona przez użytkowników miast, językiem zrozumiałym dla obywateli. Obecne sformułowania wymagają doprecyzowania definicji takich pojęć jak m.in. “zrównoważony rozwój”, “optymalne warunki rozwoju miast” itp.

Należy wykreślić zapisy, z których wynika, że działania inwestycyjne są głównym czynnikiem rozwoju miast. Należy dążyć do upodmiotowienia miast i ich rozwoju w duchu Karty Lipskiej.

Grupa sugeruje zmianę fragmentu brzmiącego:

Realizacja krajowej polityki miejskiej powinna być rozumiana szeroko – nie tylko jako działania rządu wobec miast, ale także jako działania samorządów terytorialnych oraz różnych grup obywateli, w tym przedsiębiorców i instytucji publicznych dla realizacji istotnych z perspektywy krajowej celów i zadań (s. 5).

Proponujemy zastąpienie powyższych zapisów w następujący sposób:

Realizacja krajowej polityki miejskiej powinna być rozumiana szeroko – nie tylko jako działania rządu wobec miast, ale także jako działania samorządów terytorialnych oraz różnych grup obywateli i instytucji publicznych dla realizacji istotnych z perspektywy krajowej celów i zadań.

Uważamy, że w Krajowej Polityce Miejskiej nie powinno się w uprzywilejowany sposób traktować obywateli, którzy są przedsiębiorcami. Rozwój miast powinien zakładać równy dostęp wszystkich grup społecznych do realizacji istotnych z perspektywy krajowej celów i zadań.

Sugerujemy także zmianę fragmentu założeń odnoszących się do wielopoziomowego zarządzania.

Istniejący zapis brzmi:

Zgodnie z zasadą wielopoziomowego zarządzania, polityka miejska stanowi ramy dla działań nie tylko podmiotów publicznych, ale również środowiska biznesu, instytucji lokalnych, organizacji pozarządowych, przedstawicieli mieszkańców, a więc wszystkich partnerów, których działania są istotne dla osiągania jej celów. Polityka miejska tworzy adekwatne instrumenty i mechanizmy ułatwiające i wspierające szeroką partycypację partnerów lokalnych w rozwoju miast (s. 6).

Proponujemy następującą zmianę:

Zgodnie z zasadą wielopoziomowego zarządzania, polityka miejska stanowi ramy dla działań nie tylko podmiotów publicznych, ale również mieszkańców, instytucji lokalnych, organizacji społecznych, środowiska biznesu, a więc wszystkich działających na rzecz tej polityki i będących jej beneficjentami. Polityka miejska tworzy adekwatne instrumenty i mechanizmy ułatwiające i wspierające szeroką partycypację partnerów lokalnych w rozwoju miast.

Postulujemy zastąpienie „przedstawicieli mieszkańców” sformułowaniem „mieszkańcami” i umieszczenie mieszkańców w pierwszej kolejności – głównym celem polityk miejskich powinna być poprawa jakości życia mieszkańców. Proponujemy zastąpienie „organizacji pozarządowych” szerzej rozumianymi „organizacjami społecznymi” (związki zawodowe, kościoły, inicjatywy nieformalne itp.) Sugerujemy usunięcie zapisu a więc wszystkich partnerów, których działania są istotne dla osiągania jej celów ze względu na wykluczający charakter takiego sformułowania. Kto i według jakich kryteriów miałby określać „istotne” bądź „nieistotne” działania?

Po raz kolejny zwracamy uwagę na fakt, iż w przygotowanym dokumencie miasta stają się konkurującymi za sobą ośrodkami tworzenia dobrobytu państwa i motorami jego rozwoju; w Założeniach Krajowej Polityki Miejskiej umyka myśl, że wszechstronny rozwój miast jest także celem samym w sobie (prowadzącym do wysokiej jakości życia mieszkańców), a współpraca i spójność społeczna powinny być osiami wokół których budowana jest polityka miejska.

Uwagi w obszarach: “Metropolie-aglomeracje oraz Małe i średnie miasta”:

1. Model polaryzacyjno-dyfuzyjny, o który oparte zostały Założenia do Krajowej Polityki Miejskiej, nie definuje w jaki sposób i kiedy ma przebiegać tak zwana dyfuzja. Bez interpretacji – wskazania tego, jak rozwój mtropolii ma prznieść się na mniejsze miejscowości cały model wydaje się być do zakwestionowania.

2. Uważamy, że za funkcjonalne obszary miejskie powinny być uznane nie tylko obszary wskazane w Koncepcji Przestrzennego Zagospodarowania Kraju, ale również inne obszary, na których występują problemy przekraczające granice administracyjne miast. Konkurencja między gminami położonymi w granicach tych obszarów skutkuje “pasożytnictwem” gmin ościennych na mieście centralnym oraz nieefektywnym wykonywaniem zadań publicznych, które lepiej byłoby realizować wspólnie. Są to m.in. planowanie przestrzenne, komunikacja zbiorowa i gospodarka odpadami. ZKPM nie precyzują form koordynacji między jednostkami samorządu terytorialnego, natomiast naszym zdaniem należy utworzyć obligatoryjne związki gmin albo powiaty metropolitalne.

3. ZKPM nie odnoszą się praktycznie w ogóle do małych i średnich miast, choć to właśnie w nich mieszka większość polskich mieszczan. Dokument ten przyjął błędną nazwę skoro nie odnosi się do problemów wszystkich polskich miast, a uwzględnia jedynie rolę wybranych z nich w polityce rozwoju kraju. Rozumiemy potrzebę wzmocnienia metropolii, ale ich rozwój powinien opierać się na „jakości” a nie na „ilości”. W obecnym momencie jednym z największych problemów małych i średnich miast jest lawinowy odpływ ich mieszkańców. Na emigrację do metropolii decydują się dziś głównie młodzi i wykształceni mieszkańcy. Brak opiniotwórczych środowisk w małych i średnich miastach wypacza lokalną samorządność oraz zagraża pdstawowym formom demokracji i partycypacji obywatelskiej. Efektem tego stanu jest cały katalog problemów małych i średnich miast.

5. Ramy finansowe UE, które wcześniej nastawione były na politykę rolną, teraz wskazują na wsparcie wymiaru miejskiego. Jest to więc moment idealny, aby wesprzeć małe i średnie miasta w ramach unijnej polityki spójności. Z interpretacji ZKPM wynika niestety wsparcie jedynie dla dużych, miejskich obszarów funkcjonalnych, którymi mają być polskie metropolie. Tymczasem problemem małych miast wcale nie jest to, że nie są „motorami wzrostu”, ale to że powoli przestając być samowystarczalne.

W obszarze “Rewitalizacja”:

1. W dokumencie problematyka rewitalizacyjna pojawia się wprost w punkcie 3.3. W pozostałej części pojawia się w odniesieniu do zagadnienia podupadania miast (wątek poświęcony miastom Polski wschodniej) i suburbanizacji. Naszym zdaniem jest to zdecydowanie za mało uznaliśmy, że proces rewitalizacji powinien znaleźć swoje osobne miejsce.

2. Założenia dotyczące rewitalizacji powinny być postrzegane w następujący sposób:

  • Rewitalizacja nie może się odbywać wbrew woli mieszkańców. Proces przeprowadza się siłami i inwencją mieszkańców. Interwencja z zewnątrz może mieć jedynie charakter inicjujący i pomocniczy. Pomocne w realizacji procesu rewitalizacją są organizacje i ruchy społeczne oraz wsparcie ekspertów.

  • Władze miasta mają obowiązek stałego, rzetelnego obserwowania procesów miejskich i realizowania działań rewitalizacyjnych na podstawie wniosków z tej obserwacji. Procesy rewitalizacji w mieście powinny tworzyć spójną całość.

  • Kluczowe znacznie dla procesu ma udział mieszkańców w planowaniu i podejmowaniu decyzji rewitalizacyjnych. Bez takiego udziału właściwy, oddolny sens rewitalizacji jest niemożliwy do osiągnięcia. Warunkiem rewitalizacji przestrzeni jest wzrost świadomości mieszkańców, którzy w procesie rewitalizacji stają się obywatelami.

Ponadto: Opowiadamy się za jak najszybszym przygotowaniem projektu ustawy rewitalizacyjnej przy udziale środowisk społecznych i wprowadzenie nowego prawa w życie – ustawa jest narzędziem zarządzania procesem rewitalizacji oraz niezbędnym instrumentem ograniczenia spekulacji, nieuzasadnionego wzrostu czynszów i wypierania mieszkańców z obszarów rewitalizowanych.

W obszarze “Polityka przestrzenna”:

1. Dokument ZKPM powinien wskazywać na konieczność wyznaczania obszarów rozwoju urbanistycznego w odróżnieniu od terenów nieprzeznaczonych do zabudowy oraz na konieczność wprowadzenia innych narzędzi kształtujących zwartość miasta i powstrzymujących niepożądany rozwój zabudowy.

2. W zakresie zagospodarowania przestrzennego w dokumencie ZKPM słusznie zwrócono uwagę na niektóre problemy (np. nierejestrowanych migracji stałych i czasowych, brak koordynacji planowania przestrzennego w obszarach funkcjonalnych, problem suburbanizacji), ale nie zaproponowano prawnych, systemowych narzędzi ich rozwiązywania.

3. Dokument w obecnym kształcie nie uwzględnia:

  • zróżnicowania wewnętrznej struktury obszarów funkcjonalnych miast i definicji ich elementów;

  • szerokiej definicji ładu przestrzennego zawartej w ustawie o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym tj. nadanie wartości także estetyce przestrzeni, kwestiom segregacji społeczno-przestrzennej, proporcji przestrzeni prywatnych do publicznych;

  • zapisów Karty Lipskiej

4. Dokument nie wskazuje na fakt, że proces planowania przestrzennego powinien być uspołeczniony.

Ponadto: Chcielibyśmy wskazać m.in. na konieczność integracja polityki przestrzennej z polityką transportową (np. promowanie dostępności wobec mobilności tj. ograniczanie potrzeb transportowych oprócz jedynie ich zaspokajania) oraz innymi.

W obszarze “Polityka transportowa”:

1. Transport to jedno z ważniejszych narzędzi organizacji przestrzeni, w tym wyznaczania obszaru centrum miasta. Ulice w mieście nie spełniają jedynie funkcji transportowej, ale są przede wszystkim częścią przestrzeni publicznej. W ich planowaniu głos drogowców nie może być dominujący – należy angażować w ten proces mieszkańców i urbanistów.

2. Transport publiczny musi mieć aktywne wsparcie samorządów. Publiczny transport, w szczególności szynowy, na terenach miejskich powinien być priorytetem inwestycyjnym miasta. Nadrzędnym celem polityki miejskiej powinno być zwiększenie jakości i sprawności transportu zbiorowego dla poprawy jakości życia i mobilności mieszkańców. Polityka powinna prowadzić do wzrostu wykorzystania niskoemisyjnych, cichych i efektywnych przestrzennie środków transportu.

3. Ważnym celem miejskiej polityki transportowej powinno być eliminowanie „czarnych dziur” transportu publicznego – obszarów o znacznej gęstości zaludnienia, których mieszkańcy nie mają dostępu do transportu publicznego.

4. W organizacji transportu należy uwzględniać potrzeby różnorodnych grup użytkowników. Przy inwestycjach potrzeby te muszą być rozpoznawane na poziomie koncepcji.

5. Uspokojenie ruchu jest formą uatrakcyjniania przestrzeni publicznej w miastach, wpływającą na poprawę jakości życia, co przeciwdziała suburbanizacji. Należy dążyć do wpisania zadania „tworzenie stref ograniczonego i uspokojonego ruchu” z funduszy unijnych 2014-2020. Zadanie powinno obejmować też edukację mieszkańców i drogowców.

6. Miasta powinny być zobowiązane do wypracowania wiążących ścieżek dojścia do wypełnienia określonych wskaźników określających zrównoważoną mobilność oraz do zmian w strukturze modalnej, tj. wykorzystania poszczególnych środków transportu (na wzór Karty Brukselskiej wymagającej osiągnięcia 15% udziału ruchu rowerowego do 2020 roku).

Ponadto: Jesteśmy zaniepokojeni utrzymywaniem nierównego statusu sieci drogowej i kolejowej, co ma również konsekwencje dla transportu miejskiego – wzywamy do zmiany statusu PKP PLK ze spółki prawa handlowego w agendę rządową na wzór GDDKiA.

Rekomendowane środki efektywnego wprowadzenie priorytetu transportu zbiorowego:

1. W planach transportowych miast należy zawrzeć:

  • deklarację wprowadzenia priorytetów w ruchu dla transportu publicznego w tym poprzez implementację systemów zarządzania ruchem z uwzględnieniem priorytetu transportu zbiorowego

  • określenie parametrów jakościowych usług transportowych np: zapewnienie poziomu finansowania transportu publicznego przynajmniej na poziomie obecnym z uwzględnieniem corocznej waloryzacji o określony wskaźnik

2. Postulat dyscypliny finansowej w budżetach miast:

  • przeznaczanie na publiczny transport zbiorowy minimum 50% własnych środków inwestycyjnych spośród dedykowanych transportowi

3. Należy wypracować i wprowadzić wskaźniki jakościowe do ewaluacji projektów inwestycyjnych; wskaźniki te powinny być stosowane zarówno przy ubieganiu się o dofinansowanie zewnętrzne inwestycji, jak i dla inwestycji własnych

W obszarze „Polityka ekologiczna”:

1. Miasto jest wrażliwym ekosystemem, szczególnie silnie kształtowanym przez człowieka, gdzie przyroda jest wciąż niedocenianym elementem, zapewniającym równowagę i zdrowie jego mieszkańców. Człowiek ponosi więc szczególną odpowiedzialność za ochronę systemu ekologicznego miasta. Systemowe podejście do polityki ekologicznej miasta zapewni jego harmonijny i zrównoważony rozwój.

2. W ZKPM brak odniesienia do Polityki Ekologicznej Państwa i do Strategii Politycznej UE w sprawie środowiska miejskiego – w zasadach i celach.

3. W zasadach ZKPM brak odniesienia do zrównoważonego rozwoju. Punkt. 2., zasada I powinna brzmieć: Zasada integralności: podporządkowanie krajowej polityki miejskiej polityce zrównoważonego rozwoju.

4. Mimo że większość wyzwań horyzontalnych, które w specyficzny sposób ujawniają się w miastach (pkt. 3.6), dotyczy aspektów związanych z ekologią i ochroną środowiska, nie znajduje to jednak odzwierciedlenia w proponowanych celach ani w proponowanej polityce. Wszystkie cele skupiają się na wzroście gospodarczym. Cel 4. (Wspieranie zrównoważonego rozwoju ośrodków miejskich) pozornie dotyczący środowiskowych aspektów zrównoważonego rozwoju ośrodków miejskich, de facto dostrzega wyłącznie zjawisko niekontrolowanej suburbanizacji. Nie bierze pod uwagę wyzwań wymienionych w pkt. 3.6, ani innych zagadnień związanych z nowocześnie rozumianą polityką ekologiczną miast. Dlatego uważamy za konieczne jasne sprecyzowanie celu poświęconego kompleksowej, systemowej polityce ekologicznej miasta.

Ponadto wyróżniliśmy wstępnie 7 obszarów kluczowych dla miejskiej polityki ekologicznej:

  • zrównoważony rozwój architektoniczno-urbanistyczny miast oraz przeciwdziałanie rozpełzaniu się ośrodków miejskich

  • ekologiczne aspekty infrastruktury komunalnej i energetycznej (wodociągi, energia, ciepłownictwo, gospodarka odpadami oparta na recyklingu i odzysku)

  • zachowanie terenów zielonych w mieście jako warunku utrzymania zdrowia mieszkańców oraz równowagi przyrodniczej

  • dobrostan zwierząt żyjących w mieście

  • suwerenność żywnościowa – produkcja żywności na własne potrzeby (ogródki działkowe, uprawy hydroponiczne)

  • zarządzanie zasobami wodnymi w mieście z uwzględnieniem przyrodniczych aspektów w ochronie przeciwpowodziowej

  • działania mające na celu zapobieganie negatywnym wpływom zanieczyszczeń środowiska oraz technologii rolniczych i przemysłowych na zdrowie ludzi

  • edukacja ekologiczna społeczeństwa

W obszarze “Polityka społeczna”:

1. W ZKPM brakuje kompleksowego ujęcia roli polityki społecznej w rozwoju miast. Sprawiedliwość społeczna oraz konstytucyjna zasada równości kobiet i mężczyzn powinny stanowić kryteria oceny wszystkich polityk miejskich. Postulujemy wprowadzenie przy wszystkich decyzjach i aktach prawnych miasta obowiązkowej Oceny Oddziaływania na Społeczeństwo, obejmującej wpływ na rozwarstwienie społeczne, równość płci i dostępność miasta dla osób starszych, niepełnosprawnych itd.

Instytucje opieki powinny tworzyć spójną sieć zarówno w skali miasta, jak i w skali kraju, przy czym państwo nie może przerzucać na samorządy ciężaru jej utrzymania.

Chcielibyśmy zwrócić uwagę, że wśród wymienionych na s. 10 ZKPM przyczyn niedoboru środków w budżetach miast zabrakło głównej przyczyny, jaką była likwidacja 3. progu PIT.

Ponadto zwracamy uwagę, że:

  • podstawą polityki miejskiej nie może być kryterium zysku, a polityka społeczna nie może być pierwszym obszarem oszczędności

  • każdy akt prawny powinien zawierać ocenę oddziaływania na społeczeństwo.

  • zadaniem miejskiej polityki społecznej powinno być m.in. przeciwdziałanie tworzenie gett socjalnych, przeciwdziałanie wykluczeniu edukacyjnemu, zapobieganie ubóstwu energetycznemu

  • żaden element polityki społecznej nie powinien ignorować potrzeb kobiet, osób niepełnosprawnych, seniorów itd. również w kwestiach infrastrukturalnej dostępności

  • konieczne jest rozbudowanie istniejących form opieki dostępnych dla wszystkich mieszkańców (żłobki, przedszkola, świetlice, kluby mam, śds, uniwersytety trzeciego wieku, itp.)

  • miasto powinno być wzorowym pracodawcą, także w obszarze zadań zleconych organizacjom pozarządowym.

W obszarze “Polityka kulturalna”:

1. Założenia Krajowej Polityki Miejskiej traktują kulturę w sposób marginalny. Jest ona wymieniona jako jedna z usług publicznych, ale jej rola pozostaje niedoprecyzowana. Dokument zakłada że miasta mają być dobrym miejscem do życia, z którym mieszkańcy identyfikują się, i w którym chcą mieszkać. Dlatego jednym z jej celów (obok pięciu już wymienionych) powinno być tworzenie warunków dla rozwoju wspólnot miejskich (niezależnie od wielkości miast), ze szczególnym uwzględnieniem roli kultury jako czynnika poprawy jakości życia. W procesie twórczym ujawniają się dzieła i myśli, które mają zasadniczy wpływ na postawy i działania zarówno pojedynczych osób, jak i całej wspólnoty.

2. Kultura jest nie tylko usługą publiczną, ale i dobrem wspólnym. Nie powinna być tworzona tylko w instytucjach, ale powstawać w dialogu pomiędzy wszystkimi aktorami sceny społecznej: mieszkańcami/mieszkankami, twórcami/twórczyniami, instytucjami, organizacjami społecznymi, przedsiębiorcami/przedsiębiorczyniami i administracją samorządową.

3. Krajowa Polityka Miejska powinna w szczególności przewidywać synchronizację krajowej, regionalnych, miejskich polityk kulturalnych jako narzędzi stymulowania działań kulturotwórczych i budowania jakości życia, a nie tylko wzrostu gospodarczego.

Dziś w świecie nie ma miast, które zapominają o swojej kulturze.

W obszarze “Polityka mieszkaniowa”:

1. Dostrzegamy potrzebę prowadzenia przez państwo aktywnej polityki mieszkaniowej jako integralnego elementu polityki miejskiej, który powinien znaleźć odzwierciedlenie w Krajowej Polityce Miejskiej, a który nie znajduje miejsca w ZKPM.

2.   Szczególnie zwracamy uwagę na konieczność:

  • zapewnienia wszystkim obywatelom dostępu do mieszkań zgodnie z art. 75 Konstytucji RP bez względu na ich status materialny i społeczny. Problemu tego nie rozwiąże wyłącznie wolny rynek. Potrzebne są odpowiednie regulacje prawne oraz zaangażowanie ekonomiczne władz publicznych w budownictwo mieszkaniowe;

  • dopasowania kryterium dochodowego uprawniającego do otrzymania lokalu komunalnego i socjalnego oraz polityki czynszowej do możliwości ekonomicznych społeczeństwa oraz ustalenia poprawnej podstawy do obliczania wskaźnika odtworzeniowego;

  • abolicji na sztuczne zadłużenie związane z naliczeniem zawyżonego odszkodowania za bezumowne korzystanie z lokali oraz wypracowania realnie działających mechanizmów oddłużeniowych;

  • wprowadzenia przepisów realnie zapobiegających eksmisji na bruk osób, które nie mają własnych zasobów finansowych pozwalających na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych;

  • zwiększenia wachlarza instrumentów wspierających inicjatywy lokalnych grup społecznych (np. mikrospółdzielni) dla pozyskiwania nowych zasobów mieszkaniowych i poprawy stanu technicznego już istniejących;

  • wprowadzenia instrumentów zwiększających długoterminowe bezpieczeństwo inwestycyjne oraz zachowanie praw nabytych lokatorom prywatyzowanych budynków;

  • wspierania pluralizmu na rynku mieszkaniowym i przełamania dominacji rynku deweloperskiego poprzez stymulowanie innych sposobów zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, czyli tworzenia alternatywnego systemu;

  • poszerzenia wpływu obywateli na decyzje dotyczące budżetowej polityki miejskiej, ze szczególnym wskazaniem na potrzeby mieszkaniowe;

  • dywersyfikacji dostępu i sposobu korzystania z zasobów mieszkaniowych zarówno w formie własnościowej i najemnej (własność i najem na rynku komunalnym, prywatnym i spółdzielczym), co spowodowałoby zróżnicowanie cen zakupu mieszkań oraz najmu;

  • obniżenia kosztów eksploatacji zasobów mieszkaniowych, w tym przystosowanie do zmian klimatycznych;

  • zarządzania zasobem mieszkaniowym w sposób zapobiegający wykluczeniu społecznemu, energetycznemu, na rynku pracy itd.

  • przeciwdziałania marnotrawieniu komunalnego zasobu mieszkaniowego.

Konieczne jest skoordynowanie polityki mieszkaniowej z innymi politykami miejskimi, zwłaszcza polityką społeczną, rewitalizacyjną, energetyczną oraz polityką przestrzenną.

Prace Kongresu będą kontynuowane w geście kierującym uwagę na konieczność włączenia społeczeństwa do procesu tworzenia polityki miejskiej już na etapie powstawania założeń i dokumentów je wyrażających, a nie stawiania wobec skończonych koncepcji z ograniczoną możliwością zmiany i odnoszenia się do nich.