Metropolie/Aglomeracje

moderatorzy II KRM: Mateusz Kokoszkiewicz, Paweł Jaworski

Problemy, na które ruchy miejskie zwracają uwagę: degradacja społeczna i przestrzenna śródmieść, rozprzestrzenianie się zabudowy mieszkaniowej na terenach obrzeżnych i przedmiejskich, pozbawionych infrastruktury społecznej, brak należytej obsługi obszarów podmiejskich transportem zbiorowym i brak integracji systemów w tym zakresie, zabudowywanie dolin rzecznych i nieefektywne zarządzanie ryzykiem powodziowym – nie dają się, według powszechnej opinii, rozwiązać w obecnych rozczłonkowanych strukturach zarządzania terytorialnego. To prawda, że leżące obok siebie, powiązane funkcjonalnie gminy współpracują nadal ze sobą w zakresie gospodarki odpadami i zaopatrzenia w wodę, tworzą związki komunikacyjne, a także wspólnie budują drogi. Równocześnie jednak konkurują ze sobą o najważniejsze inwestycje, nowe miejsca pracy i najbogatszych mieszkańców, osłabiając i dezorganizując funkcjonowanie obszaru metropolitalnego jako całości. Jego stan jest wypadkową nieskoordynowanych decyzji, a nie wynikiem realizacji spójnej strategii, z tego powodu nie podlega również społecznej kontroli.

Dlatego też coraz częściej odczuwa się konieczność regulacji ustawowej współdziałania między jednostkami samorządu terytorialnego. W ciągu ostatnich lat przygotowano kilka różnych projektów ustawy metropolitalnej, począwszy od proponujących rozwój fakultatywnych form współdziałania gmin, aż do najdalej idących projektów powołania powiatów metropolitalnych jako osobnego szczebla samorządu. Jednak do dziś nie uchwalono aktu, który regulowałby zasady funkcjonowania obszarów metropolitalnych w Polsce. Co więcej: nie udało się rozwiązać żadnej kwestii spornej, która powstała w trakcie debaty nad formą prawną organizacji aglomeracji miejskich. Centralnym przedmiotem dysputy stały się nie kwestie merytoryczne, ale odróżnienie „metropolii” od innych ośrodków, wywołujące u niezakwalifikowanych do kategorii metropolii miast obawy o marginalizację.

Zmiana paradygmatu finansowania polityki regionalnej w ramach przyszłej perspektywy budżetowej Unii Europejskiej premiować ma duże europejskie ośrodki miejskie, zaś zgodnie z założeniami przedmiotem działań podejmowanych w ramach Krajowej Polityki Miejskiej będą miejskie obszary funkcjonalne, a nie jednostki samorządu terytorialnego. Inną rzeczą, która ma poważny wpływ na tworzenie się funkcjonalnych metropolii w Polsce jest dekoncentracja przestrzenna instytucji centralnych; temat, który został zapoczątkowany przez pierwszy Kongres Ruchów Miejskich i powoli przebija się do świadomości społecznej.

W ramach grupy chcielibyśmy się zastanowić nad przyczynami niepowodzenia projektów ustawy metropolitalnej i propozycji rozwiązań, mających skutecznie pogodzić sprzeczne interesy w tym zakresie, a także odpowiedzieć na pytanie: czego naprawdę trzeba naszym miastom, by stały się centrami dobrze zarządzanych obszarów, które liczą się w europejskiej skali?